Diksyonè - Mokreyol

1910 rezilta

Baraj: Mwayen moun itilize pou bare, separe yon moso tè. Sa ki separe yon bagay avèk yon lòt. Yon mi wo ki anpeche yon kouran dlo vwayaje nan tout libète li.
Bare: Anpeche yon lòt kontinye wout li.
Basen: Yon tou fon anpil e ki plen dlo. Basen Zim, Yon zòn nan depatman Plato Santral la ki pote non yon bèl kouran dlo ki soti nan yon mòn epi li ap vide nan yon tou fon. Yonn nan pi bèl mèvèy nan depatman sa a.
Baskèt: Baskèt: Yon ti panyen ki fèt avèk latanyen, zo palmis, ti moso banbou. Kèk fwa, yon baskèt gen yon lans.
Bat: Depase fòs yon lòt nan yon konfwontasyon.
Batay: Rezilta yon diskisyon ki pouse de moun fache, ki pouse plizyè moun rantre nan yon konfwontasyon vyolan.
Batiman: Yon kokennchenn, gwo kay ki gen plizyè etaj e kontsriktè li bati li sou yon teren laj. Yon gwo konstriksyon ki chita sou lanmè, ki vwayaje sou lanmè.
Batize: Patisipe nan yon batèm.
Bato: Yon gwo konstriksyon ki chita sou lanmè e ki kapab vwayaje sou lanmè tou.
Baton: Yon bout bwa ki rive wotè senti yon moun e moun kapab apiye sou li pou pran fòs pou mache. Kou yon moun bay yon lòt moun.
Batri: Yon sous elektrisite ki dire yon kantite tan. Sous elektrisite sa diminye piti, piti, pou jis li disparèt. Yon pwazon majik ayisyen mete sou wout yon moun pou touye li.
Batèm: Batèm: Resevwa lespri-sen nan yon seremoni relijye. Inisye, rantre nan yon bagay pou premye fwa.
Bay: Transfere yon pwopriyete soti nan men yon moun pou ale nan men yon lòt moun.
Bayonèt: Bayonèt: Yon kouto long, de bò file, pwenti, moun lontan yo te konnen itilize pou batay nan lagè. Moun sa yo pate gen zam ki genyen konnye a pou batay, se ki fè yo te konnen itilize bayonèt.
Baz: Pozisyon kote yon bagay chita. Nenpòt kote yon bagay jwenn sipò li.
Baze: Eta moun ki mete feblès li, espwa li, sou yon lòt moun san itilize potansyalite li genyen.
Bebe: Yon timoun piti ki baze nèt ale sou granmoun li, manman li plis, pou tout bezwen.
Bege: Difikilte pou mo soti nan bouch yon moun , pou yon moun jwenn mo, pou pale.
Beliz: Non yon peyi sou kontinan Amerik la e nan Amerik Santral la. Kapital Beliz se Bèlmopan.
Benediksyon: Rele Bondye pou voye lespri-sen an vini sou yonn, plizyè moun.
Benefis: Kòb yon moun fè anplis lè li vann yon bagay. Nenpòt sa yon moun resevwa anplis sou yon bagay li bay pou yon lòt, li chanje.
Benefisye: Resevwa yon benefis. Resevwa yon bagay anplis pou yon bagay ki vann, ki chanje.
Beni: Eta yon moun, yon bagay tankou manje moun ap ale manje, ki resevwa benediksyon.
Benyen: Rantre yon kò nan yon likid ou byen nenpòt lòt bagay. Yon machin kapab pase sou yon wout epi benyen moun avèk pousyè. Lave yon kò avèk dlo.
Bere: Mete yon bagay mou sou yon bagay di epi plati bagay mou an jis li pa kapab plati ankò. Pase bè, manba sou pen, kasav e latriye.
Berejèn: Berejèn: Grenn vyolèt yon plant kout donnen e li fè bon legim anpil ayisyen renmen. Gen anpil ayisyen ki pa manje li tou paske berejèn fè moun sa yo malad.
Bese: Diminye wotè.
Betiz: Aksyon, langaj sal yon moun ki pa sanble avèk langaj sosyete a espere de li. Mo sosyete a pa vle tande ap soti nan bouch moun. Erè yon moun fè.
Betize: Pran direksyon sosyete a pa espere, leve kanpe kont bon bagay. Fè move chwa.
Bezig: Yon jwèt kat ki ekzije 128 fèy kat pou jwe li. Nan jwèt kat sa a, wa yo marye avèk rèn yo e yon jwè kapab demarye yo. Si yon jwè kente li fè, pi gwo pwen yon jwè kapab fè yon sèl kou sa a, 250 pwen.
Bezwen: Nenpòt kantite ki manke pou fè yon bagay konplè.
Bib: Premye liv moun ekri, pi ansyen liv ki egziste. Gen anpil liv nan Bib la. Prèske chak apot Jezi Kris yo te ekri yonn nan liv sa yo. Kèk nan liv yo se travay plizyè apot ansanm.
Bibliyotèk: Bibliyotèk: Yon kokennchenn liv ki rasanble ansanm yon sèl kote pou lektè jwenn pou yo li. Lekti nan prèske tout bibliyotèk gratis. Men, yon moun oblije gen kat yon bibliyotèk pou li kapab ale lakay li avèk yon liv. Anpil liv yon moun ranje nan yon kwen lakay li.
Biblo: Ti imaj kèk gwo bagay moun mete andedan kay yo pou fè yon pati nan kay la bèl. Pwodiktè yo itilize materyèl tankou ajil pou fè biblo.
Bibwon: Yon boutèy avèk tetin pou nouri bebe.
Bijou: Yon moso metal tankou lajan, lò, dyaman yon pwofesyonèl prepare sou fòm yon bag, yon chèn, yon zanno, yon bwaslè.
Bip: Yon bri sèk ki fèt, men moun ki tande li pa kapab konnen ki kote li te soti. Repons yon bipè lè yon moun voye yon mesaj nan li. Son yon bagay ki tonbe.
Bipè: Bipè: Yon ti aparèy elektwonik moun itilize pou resevwa mesaj ki soti nan yon aparèy telefòn.
Bis: Repetisyon yon bagay paske yon odyans mande li yon lòt fwa anplis. Yon gwo machin ki sanble avèk yon kamyon, men pasaje kapab rantre andedan li pou vwayaje. Pasaje yon bis kapab evite chanjmann nan tanperati a tankou lapli avèk solèy cho.
Bisiklèt: Bisiklèt: Yon veyikil ki gen de wou, chèn avèk pedal pou li deplase. Moun ki monte yon bisiklèt oblije kenbe gidon li dwat pandan li ap pedale. San sa, bisiklèt la pa kapab rete dwat sou wout li e moun nan ap tonbe.
Biwo: Yon tab ki gen tiwa pou mete plim, papye, kreyon, e latriye. Yon chanm, yon kay moun ki ap fè biznis itilize pou resevwa kliyan yo. Yon chanm andedan yon biznis kote responsab biznis la fè tout travay li.
Biyè: Biyè: Lajan papye. Yon moso papye yon moun itilize pou voye yon mesaj lè li pa prepare pou fè lèt nòmal.
Biznis: Vann machandis, sèvis pwofesyonèl. Yon kay ki gen moun ki ap fè machandiz, vann machandiz, vann pwofesyonèl sèvis andedan li.
Blag: Yon konvèsasyon sou anpil bagay san konsantre sou yon sijè an patikilye. Moun bay blag avèk moun ki nan menm jenerasyon avèk yo ou byen anviwon menm laj avèk yo. Yon diskou ki fè odyans la ri.
Blage: Pale de anpil bagay san konsantre sou yonn. Divage. Bay blag avèk lòt moun.
Blam: Responsablite ki tonbe sou do yon moun pou aksyon li.
Blame: Mete responsablite sou do yon moun pou aksyon.
Blan: Koulè, non yon ras moun. Koulè nòmal dan moun. Yonn nan kat koulè moun ki egziste sou tè a: blan, wouj, jón, nwa. San tach, san peche.
Blanchi: Fè yon bagay vini gen koulè blan. Retire malpwoprete nan yon bagay.
Blaze: Disparisyon vrè vizaj, koulè orijinal yon moun, yon bagay.
Ble: Yon koulè ki sanble avèk koulè syèl la, koulè yon basen dlo. Ble maren, Yon koulè ble ki prèske nwa. Yon vejetab fèmye kiltive nan peyi Etazini e yo fè farin avèk li.
Blese: Fè yon moun, yon bagay mal. Koupe kò yon èt vivan pou san soti. Di yon moun pawòl ki fè li mal. Di yon moun yon verite li ap eseye evite.
Blofe: Bay manti. Di moun yon bagay ki pa vrè avèk espwa moun nan ap kwè bagay sa a vrè. Aksyon yon jwè pokè ki pa gen kat nan men li pou li genyen yon pati pokè epi li mize plis lajan pou fè lòt jwè panse li ap genyen jwèt la.
Bloke: Anpeche yon moun, yon bagay kontenye yon bagay ki te kòmanse.
Bo: Rale lè rantre nan yon bouch ki kole avèk yon lòt bouch, nenpòt lòt bagay tankou figi yon moun.
Bobin: Yon bagay ki vlope avèk fil. Yon aparèy elektwonik ki fè kouran vwayaje an won pou kreye yon jaden manyetik, konsa yon metal nan jaden manyetik la tounen leman.
Bobine: Vire an won. Aksyon yon bagay ki ap vire an won. Vlope yon bagay avèk fil.
Bon: Tout bagay ki ale egzateman jan sosyete a espere li te dwe ale. Tout bagay moun renmen gen nan bouch li. Yon nouriti moun renmen. Nenpòt sa ki fè yon moun santi li byen.
Bondi: Eta yon bagay ki ale frape yon kote epi li retounen nan direksyon li te soti.
Bondye: Espri diven tout relijye kwè ki kreye syèl la avèk tè a. Gran frè Satan ki te chase Satan epi voye li sou tè a paske Satan te vle pran lemond nan men li. Yon sèl espri tout relijye ap sèvi. Yon espri ki toujou prezan.
Bonjou: Yon mo moun nan ti kiminote yo itilize pou salye lòt moun yo rankontre nan maten. Swè yon moun fè yon lòt pou jounen moun sa pase byen.
Bonm: Yon veso won, fon moun itilize sou dife pou fè manje pou plizyè moun manje. Manje ki fini fèt nan bonm ale nan asyèt, bòl pou moun manje. Yon kannistè eksplozif ki kapab fè anpil dega tankou touye moun, kraze kay.
Bonswa: Yon mo moun nan ti kominote yo itilize pou salye yon lòt moun lè yo rankontre li aswè, apre mitan jounen an. Swè yon moun fè yon lòt avèk espwa sware moun nan ap ale pase byen.
Bonte: Kalite yon moun genyen ki ale nan direksyon sosyete kote li ap viv konsidere kòm bon. Eta yon moun ki renmen ede lòt moun ki nan bezwen.
Bosou: Pi piti nan twa timoun yon manman fè pandan yon sèl akouchman.
Boubou: Gade bèbè.
Bouboun: Pati nan kò yon fi ki pi entim pou li plis pase tout rès kò li. Kote yon fi itilize pou pipi, koupe, pouse pitit soti nan vant li, pran plezi.
Bouch: Yon tou kote yon bagay kapab antre andedan yon lòt. Yon tou nan figi moun e anba nen moun. Moun itilize li pou manje bwè, pale, chante e latriye.
Bouche: Elimine yon bouch. San entelijans, edikasyon, kontak avèk moun eklere, sosyete sivilize.
Bouda: Pati nan yon pye bwa ki touche tè a. Pati dèyè kò moun ant do li e janm li. Moun itilize tou ki nan mitan bouda li pou pouse poupou deyò. Se pati sa a nan kò fi anpil gason toujou enterese gade plis.
Bouden: Yon bagay fo yon moun bay yon lòt moun, san lòt moun nan pa konnen, pou yon bon bagay.
Bouji: Prèske menm bagay avèk balèn. Yon fabrikasyon ayisyen ki gen yon mèch koton avèk lasi; konsa li kapab boule pou bay limyè. Pè avèk pastè itilize balèn nan legliz, bòkò itilize bouji nan badji. Kidonk bouji se yon enstriman pou rele lespri yo.
Boujonnen: Lè yon plant, yon pye bwa, branch yon pye bwa kòmanse grandi.
Boujwa: Moun nan ansyen sosyete fransè yo ki te gen tout pouvwa politik, ekonomik, e latriye. Moun nan sosyete ayisyen yo ki panse yo siperyè mas pèp la e ki gen pouvwa ekonomik e politik nan men yo. Yon ti gwoup moun ki fè sa yo vle nan peyi a paske yo gen gwo lajan nan men yo. Boujwazi, Denominasyon gwoup boujwa yo. Nenpòt kouch nan sosyete anyisyen an ki panse li siperyè mas peyi a e ki gen pouvwa ekonomik e politik peyi a nan men yo.
Bouk: Ti vil nan peyi Ayiti. Yon komin, pou moun andeyò ti vil sa a, ki reprezante yon gwo vil. Yon pati nan yon sentiwon ki ede moun boukle sentiwon an. Bouk Kabrit, Yon mal kabrit.
Boukan: Yon flanm dife moun prepare pou diminye fatray, pou fè espas, pou boukannen yon bagay, pou chofaj.
Boukannen: Mete, yon bagay pou moun manje, sou flanm dife pou jis li vini mou, li kwit. Mete yon bagay nan boukan dife.
Bouki: Yon karaktè nan lejand ayisyen ki toujou gen pou li kontrekare Timalis. Yon moun ki kapab pote anpil chay.
Boukina Faso: Yon peyi nan nò lwès kontinan Afrik la.
Boukle: Kole de pwent yon sentiwon ansanm pou li kapab peze yon rad sou senti moun; konsa rad la pa kapab glise desann.
Boul: Nenpòt bagay ki won. Yon bagay won moun itilize pou jwe volebòl, foutbòl, e latriye. Pati nan yon bagay ki pouse sou deyò.
Boulanje: Yon kay ki gen yon fou andedan li e moun itilize pou kwit pen, gato, bonbon, e latriye. Nan gwo vil Ayiti yo, anpil boulanje gen yon fou an metal ki brile gaz ou byen elektrisite. Nan vil pwovens yo, moun yo fè fou yo avèk labou e wòch ou byen mòtye e wòch ou byen brik. Fou sa yo gwo anpil e yo kapab anfounen anpil plato pen an menm tan.
Boule: Resevwa twòp chalè pou vini transfòme an dife. Kole dife sou yon kò ki pa kapab tolere dife, chalè a. Kole dife sou yon kò ki pa tolere dife pou jis li vini koulè nwa e fasil pou kraze, jis li kraze menm.
Boulon: Yon moso metal avèk filyè sou kote yon tou won andedan li. Deyò yon boulon gen kat, senk, ou byen sis kwen; konsa yon kle kapab kenbe li pou boulonnen yon vis.
Boulonnen: Vise. Mete yon boulon nan pwent yon vis epi vire li pou filyè boulon an rantre nan fliyè vis la pou jis boulon an mache kont sou vis la.
Boulva: Yon gran ri nan mitan yon vil.
Boulvèse: Boulvèse: Toumante. Eta yon moun ki pa kapab reflechi nòmalman, ki anvi vwomi kèk. Eta yon moun ki pa janm kontinye yon travay, yon konvèsasyon, anyen ditou lè li kòmanse li.
Boulèt: Boulèt: Yon ti boul. Yon boul ki soti nan bouch yon kanno. Yon ti boul ki fèt avèk vyann e ki fri nan lwil.
Boum: Eklatman. Aparisyon plisyè bagay ansanm. Yon bri tout moun ki pre ap toujou tande kapab gen anpil dega ki kontinye apre li.
Bourik: Yon bèt kout ki kapab pote anpil chay. Yon bèt ki nan menm fanmiy avèk cheval, men li pi piti pase yon cheval e li gen zòrèy long. Papa yon milèt. Yon moun ki gen rayaksyon vyolan menmsi yon lòt moun byen dous avèk li. Yon moun ki pa konnen jwe, men ki konnen goumen byen.
Bourike: Travay anpil, pote anpil chay tankou yon bourik.
Bous: Yon ti sak fi kenbe nan men yo lè yo soti lakay yo e ki kapab genyen kòb, fa e latriye andedan li. Yon ti sak ki vlope an de pou gason mete tout enfòmasyon enpòtan yo bezwen kenbe nan pòch yo avèk lajan pou yo depanse.
Bouskile: Pouse moun, yon bagay soti nan yon pozisyon avèk anpil fòs.
Bout: Moso nan yon bagay. Finisman yon bagay, yon travay, yon wout, yon devwa.
Bouton: Yon ti moso zo, metal avèk de ou byen kat ti tou nan li ki pèmèt moun fèmen rad sou yo. Yon ti boul maladi ki grandi soti nan kò yon èt vivan. Yon ti moso plastik, metal teknisyen mete sou deyò yon aparèy pou pèmèt moun ki ap itilize aparèy la kontwole pyès andedan aparèy sa a.
Boutonnen: Rantre bouton nan yon rad nan tou ki fèt pou sa.
Boutèy: Boutèy: Yon resipyan bouch li kapab gen lajè kont pou yon dwèt pous rantre, men anba li kapab kenbe anpil likid.
Bouyi: Mouvman yon likid ki nan yon resipyan ap fè lè chalè touche kò resipyan epi pouse tanperati li rive a san degre. Mouvman anlè, sou fas yon likid ki se rezilta yon lòt mouvman ki ap fèt anba likid sa a.
Bouyon: Yon manje fòtifyan ki gen legim, vyann, avèk viv nan li. Premye tèks yon moun ekri avèk entansyon pou korije li anvan odyans li wè tèks sa a.
Bouzen: Yon fi ki kouche avèk nenpòt gason san li pa chwazi gason sa yo. Yon poul. Yon moun ki fè lanmou avèk yon lòt moun pou lajan. Yon moun ki vann yon pati nan kò pou lajan.
Brezil: Yon gwo peyi nan Amerik Sid la kote moun yo pale Pòtigè. Li kole avèk Ajantin.
Bri: Nenpòt son ki an dezòd. Yon son ki pi wo pase sa ki te egziste anvan li.
Brik: Yon ti moso mòtye moun prepare avèk ajil wouj epi yo anfounen li. Mason itilize brik pou fè mi pou kay e latriye.
Brile: Gade Boule.
Bwa: Pati entim nan kò yon gason. Ponyèt yon moun. Moso yon plant, tout kò plant la menm. Anpil peyizan ayisyen di bwa mango fè bon planch.
Bwadòm: Yon pye bwa peyizan itilize branch li pou fè lantouray, manche wou e latriye. Menm pye bwa sa boujonnen fèy kabrit renmen manje.
Bwase: Rantre bwa nan yon bagay epi vire bwa a tou won andedan bagay la. Si yon moun ap eseye vire ren li tou won, moun kapab di li ap bwase ren li.
Bwat: Yon bagay ki gen sis fas.
Bwè: Bwè: Mete yon likid nan bouch pou li glise desann nan vant. Fè likid rantre nan yon lòt kò.
Bwòs: Bwòs: Yon moso materyèl plat ki gen anpil ti dan tankou plim ki kanpe nan li; konsa lè li pase sou yon fasad li rabote tout sa ki te sou wout li.
Byen: Tout sa ki bon, ki fèt jan sosyete a espere li te sipoze fèt. Bondye.
Byenfezan: Moun ki fè byen.
Byenfezans: Aksyon yon moun ki fè byen.
Byenfè: Yon entansyon pou fè byen ki bay satisfaksyon a moun ki benefisye byen an.
Byenveyan: Yon moun ki aksepte responsablite pou siveye yon moun, yon bagay pou anyen mal pa rive.
Byenveyans: Aksyon yon moun ki aksepte responsablite pou voye je sou yon bagay pou anyen mal pa rive.
Byè: Byè: Yon bwason ki gen alkòl nan li. Moun ki fè byè yo itilize dlo kann pou fè li.
Bè: Bè: Yon pwodui ki soti nan lèt avèk anpil lòt materyèl ankò tankou pistach.
Bèf: Bèf: Yon gwo bèt ki manje zèb e ki kapab rale manje soti nan vant li pou manje lè li grangou. Yon bèf gen de kòn, de zòrèy, yon gwo tèt, yon gwo bouch, yon gwo lang, kat gwo pye avèk yon ke long. Bèf gen yon son li fè ki sonnen tankou: Mmmmou…
Bèj: Bèj: Yon koulè ki ant koulè jón avèk koulè gris.
Bèk: Bèk: Yon ògán nan tout zwazo ki jwe menm wòl bouch jwe pou moun. Yo itilize bèk la pou manje, chante, defann tèt yo e atake énmi yo. Bouch zwazo.
Bèlfi: Bèlfi: Yon fi ki marye avèk pitit gason de paran. Pitit fi yon mari ou byen yon madanm ki pa pitit lòt mari ou byen madanm nan.
Bèljik: Yon peyi nan nò Frans ki gen fontyè avèk Almay. Lang yo se Flaman avèk Fransè. Kapital peyi sa se Briksèl.
Bèlmè: Bèlmè: Manman mari ou byen madanm de moun ki marye. Yon madanm ki pa manman pitit yon mari.
Bèlsè: Bèlsè: Sè madanm ou byen sè mari de moun ki marye. Madanm frè yon moun.
Bèso: Bèso: Yon kabann ki fèt pou ti bebe kouche.
Bèt: Bèt: Nenpòt èt vivan ki pa moun e ki pa sanble avèk moun. Yon bèt pa kapab pale avèk moun e li pa gen menm entelijans avèk moun.
Bòdi: Bòdi: Sou kote nenpòt bagay. Nenpòt bò ki te ogmante pou fè yon bagay pi solid.
Bòfrè: Bòfrè: Mari sè yon moun. Frè madanm yon mari.
Bòkò: Bòkò: Yon gason e yon dirijan seremoni lwa tankou vodou nan peyi Ayiti. Yon gason e yon doktè fèy ki itilize espri sinatirèl pou konpoze medikaman li. Yon dirijan move espri ki touye moun. Yon sèvitè lwa ki pèmèt lwa yo itilize kò li pou yo kominike avèk vivan yo, pitit fèy yo.
Bòl: Bòl: Yon veso won e fon pou moun mete manje. Yon bòl pi bon pou sèvi bouyon avèk sòs paske asyèt twò plat pou djòb sa a.
Bòlèt: Bòlèt: Lotri peyi Ayiti a. Ayisyen jwe bòlèt an kachèt nan kèk lòt peyi tankou Etazini. Yo telefone moun nan peyi Ayiti pou konnen ki boul ki soti nan jou sa a.
Bòpè: Bòpè: Mari manman yon moun lè mari a pa papa pitit manman.
Bòs: Bòs: Moun ki konnen kijan pou li fè, ranje yon bagay ki kase, ki pa fonksyone byen. Pwofesyonèl nan ti zòn peyi Ayiti yo tankou ebenis, òfèv, e latriye.
Bòy: Bòy: Yon boul ayisyen prepare avèk farin frans pou mete nan bouyon. Andedan bòy pa janm fini kwit tout bon vre, men anpil ayisyen renmen manje li. Yo mete li nan sòs vyann tou.
C: C: Twazyèm lèt nan alfabèt lang Kreyòl la. Li kapab ranplase lèt "K" ou byen lèt "S" pou ekri yon mo.
Cadillac: Yon konpayi, yon mak machin ameriken moun te konsidere tankou yon gwo mak lè li te premye rantre sou mache mondyal la. Non an toujou rete gwo paske pa gen lòt machin ki ranplase Cadillac tout bon vre.
Canada: Yon gwo peyi nan Amerik Nò a e nan nò Etazini. Li divize an de pati: Kebèk avèk Montreal. Moun Montreal pale Fransè e moun Kebèk pale Anglè. Peyi sa gen yon gouvènman rwayalis; konsa yo pa gen prezidan. Se yon premye minis ki gouvène peyi a.
Cap-Haïtien: Cap-Haïtien: Gade Kap-Ayisyen.
chache: Fouye nan mitan plizyè bagay pou rive jwenn yon bagay. Gade plizyè bagay byen pou rive jwenn yonn, pou pi piti, nan li.
chadèk: Yon gwo grenn yon pye bwa donnen e ki sanble avèk zoranj anpil. Yon chadèk pi gwo pase zoranj, li won menm jan avèk zoranj e yo gen menm koulè, jón. Li difisil pou yon moun ki pa konnen de fri yo byen pou fè diferans ant gou ji yo de a.
chak: Yonn pa yonn. Yonn nan yon pozisyon pou kont li.
chalè: chalè: Yon wotè tanperati a monte ki fè moun santi lè a cho. chalè fè moun swe, esoufle e malad. Nan peyi Etazini, chalè konnen touye moun ki gen pwoblèm sante.
chapit: Yonn nan chak gwo divizyon, pati yon liv kote ekriven an pale de yon sijè ki sanble li diferan de lòt pati nan liv la. Travay yon bòkò fè pou yon moun ki vini kote li pou chache konnen yon verite.
chapèl: Yon ti legliz katolik nan yon ti kominote. Yon legliz katolik nan yon seksyon-riral nan peyi Ayiti.
chat: Yon bèl ti bèt ki gen zòrèy kanpe, tèt won, ki fè yon son nan gòj li tankou: miyaw, miyaw, … Gen yon lòt son san rete e endepandan de volonte chat la ki toujou ap fèt nan gòj li tou. Moun ki soufri maladi, Las, gen menm son sa a nan gòj yo tou. Koko fi.
chavire: Pran yon pozisyon tankou lè tèt la vini anba epi pye yo ale anlè. Yon machin ki kouche sou yon kwen li, tèt anba, nan yon falèz.
chemen: Wout. Nenpòt mwayen moun itilize pou rive yon kote, jwenn yon bagay. Jezi Kris.
chemiz: Yon rad gason mete sou yo pou kouvri kò yo soti nan kou yo pou rive nan senti yo. Yon chemiz gen yon kòlèt, de manch kout ou byen long, yon pòch (pou pi piti) sou bò goch la e sou lestomak gason a. Yon chemiz fann sou devan epi li gen bouton pou fèmen li kote li fann nan.
chemizèt: Yon rad gason mete sou yo e anba chemiz yo. chemizèt pa genyen manch menm jan avèk chemiz e yo pa ouvri devan tou.
cheri: Yon non yon moun bay yon lòt moun ki enpòtan nan lavi li tankou mennaj, mari, madanm, frè, sè e latriye. Nan anpil sosyete se moun ki gen sèks opoze yo ki di lòt la cheri.
cheval: Yon gwo bèt ki gen ke long, kat pye, gwo tèt. Moun fè cheval rale, pote chay e moun monte li tou. cheval kapab kouri vit anpil; se sa ki fè gen anpil teren kote moun prepare pou fè kous cheval. Yon femèl cheval kapab fè yon pitit ki rele milèt lè li kwaze avèk yon mal bourik. chwal.
cheve: Plim. Plim ki grandi nan tèt, anba zèsèl moun, toupre koko fi, zozo gason e sou kò anpil bèt tankou poul, cheval, e latriye.
Chevrolet: Yon konpayi, mak machin ameriken ki gen yon senbòl ki senble avèk de rektang, yonn kwaze sou lòt la.
chifonnen: Eta yon bagay ki gen anpil mak sou li, ki pate egziste lè li te nèf. Eta yon rad ki pa pase.
chimi: Etid syantifik konpozisyon avèk reyaksyon tout eleman nan lanati. Yon syans.
chimik: Yon materyèl ki gen pou pi piti yonn nan eleman chimi yo nan li.
chin: Pi gwo peyi nan kontinan Azi a e li gen fontyè avèk pliske dis peyi. Kapital peyi sa a rele Bejin e moun la pale anpil lang. Yon pa itilize alfabèt tankou alfabèt lang Kreyòl la. Yo itilize senbòl ki sanble avèk sa yo vle di a pou ekri yon mo. Moun ki ap li tèks lang sa kòmanse li a dwat pou rive a goch. Gen plis pase 1.008.175.288 moun ki ap viv nan peyi chin.
chire: Dekole moso nan yon bagay san pran prekosyon kijan bagay la ap dekole. Aksyon yon gason ki fòse zozo li rantre nan koko yon ti fi. Kreve.
chita: Eta yon moun ki plwaye kò li yon fason pou li kapab fè dèyè li rive sou yon bagay tankou yon chèz kote li kapab lage tout rès kò li desann.
cho: Eta yon bagay ki resevwa chalè. Pèfòmans, yon moun, yon atis tankou yon chantè. Aksyon yon moun ki ap chache montre sa li genyen, kò li, yon bagay li posede.
chodyè: Resipyan moun itilize pou mete manje bouyi sou dife.
chofe: Eta yon bagay nan moman li ap resevwa chalè. Eta yon ti gason, yon ti fi ki anvi gen mennaj. Moun panse timoun sa gen anpil chalè (anvi fè lanmou) ki ap grandi andedan li.
chose: Pati nan yon wout ki nan mitan de liy kote yon machin kapab pase a. Yon ri kapab genyen de ou byen plizyè choche.
chosèt: Yon ti sak moun mete nan pye yo pou anpeche soulye fwote dirèkteman nan pye yo.
chou: Yon vejetab ki bon pou mete nan bouyon e legim. Yon pati nan pye palmis ki kouvri avèk anpil tach. Tach ki poko rèk pou parèt deyò. Ti gou sikre li genyen an fè li fè bon legim tou.
chouk: Rès dèyè yon bagay tankou yon pye bwa ki kase. Rès yon dan ki kase nan bouch yon moun, yon bèt.
choukèt: Yon ti chouk. Yon moun ki pa grandi tankou moun nòmal grandi.
Chrysler: Yon konpayi, mak machin ameriken.
chwa: Libète yon moun genyen pou li kapab chwazi. Plizyè bagay ki disponib pou yon moun pran nenpòt nan yo li vle.
chwal: cheval. Yon gwo bèt ki gen ke long, kat pye, gwo tèt. Moun fè cheval rale, pote chay e yo monte li tou. cheval kapab kouri vit anpil; se sa ki fè gen anpil teren kote moun prepare pou fè kous cheval. Yon femèl cheval kapab fè yon pitit ki rele milèt lè li kwaze avèk yon mal bourik.
chwazi: Travay yon moun ki itilize libète li genyen pou pran nenpòt nan plizyè bagay ki disponib.
chyen: Yon bèt ki bon zanmi moun lè moun nan trete li byen. Yon chyen gen kat pye, yon ke long, bouch long. chyen kapab mechan pou moun li pa konnen. Li toujou vle pwoteje mèt li kont moun li kwè ki ap ale atake mèt. Kèk chyen byen avèk tout moun menmsi se premye fwa yo wè moun nan. Lè yon mal chyen ap kwaze yon femèl, li ap kole avèk femèl la pou jis li fini voye. chyen zanmi chat.
chèch: chèch: Eta yon bagay, yon moun, ki piti devan gwosè nòmal moun sipose li te dwe ye. Yon moun anpil nan zo kò li vizib. Mèg.
chèf: chèf: Moun ki gen pouvwa e fòs pou gouvène tankou yon prezidan, yon wa, e latriye. Nenpòt militè. chèf Seksyon, Non moun ki te reponsab seksyon riral nan peyi Ayiti yo te genyen. chèf seksyon yon te gen anpil pouvwa nan men yo paske yo te milisyen tou.
chèk: chèk: Yon moso papye yon bank bay yon kliyan li pou fè konnen moun sa a te fè yon biznis avèk bank la pou kenbe lajan pou li epi peye nenpòt moun ki parèt devan bank la avèk moso papye sa a ki gen non moun nan, yon motan kòb la an chif e an lèt, dat jou a ou byen nenpòt dat rezonab, siyati kliyan bank la.
chèz: Yon moso planch ou byen yon kadran ki trese avèk kòd palmis, latanyen e latriye e ki gen kat pye avèk yon dosye pou moun chita.
chòfrèt: Malkadi. Manifestasyon yon maladi kèk moun genyen ki fè yo pèdi konesans, tranble anpil epi rele pandan bouch yo ap fè kim.
CPU: Yonn nan sen pati ki fòme yon òdinatè (ekran, òdinatè, sourit, klavye, enprimè). Abrevyasyon CPU a soti nan non Anglè a pou Central Processing Unit. An reyalite CPU a se li menm menm ki òdinatè a. Tout lòt pati yo sèlman ede moun avèk òdinatè kominike.
Croix-des-Bouquets: Yon vil nan peyi Ayiti ki tou pre kapital peyi a, nan direksyon nò-lwès e sou wout pou ale nan depatman Sant la. Gade Kwadèboukè.
Croix-des-Missions: Gade Kwadèmisyon.
D: D: Katriyèm lèt nan alfabèt Kreyòl la. Li bay menm son avèk chif "2" ki ekri "De".
Dam: Fi ki nan yon bal. Yon ki abiye yon fason respektye ki fè depi moun wè li yo deja devine li se yon madanm. Yon fanm ki respekte tèt li.
Damye: Yon jwèt ki jwe avèk 20 pyon pou chak nan de jwè yo. chak fwa opòtinite prezante pou yon jwè jwenn yon espas vid dèyè yon pyon opozan li a epi pase pyon pa li a lòt bò pyon opozan an, li retire yon pyon opozan an nan jwèt la. Jwèt la kontinye konsa jis pyon yon jwè fini pran tout pyon lòt Jwè a anvan. Jwè sa a pèdi. chak fwa pyon yon opozan rive nan liy ki pi pre lòt jwè a, jwè sa a fèt pou li mete yon lòt pyon sou pyon ki rive nan liy sa. Tou de pyon sa yo kapab deplase ansanm pou retire yon lòt pyon nan nenpòt distans sou yon liy dwat.
Damyen: Yon zòn nan nò Pòtoprens kote pi gwo lekòl agwonomi peyi a sitiye. Tout moun rele lekòl la Damyen tou.
Dan: Yon kantite zo ki grandi andedan bouch. Yon moun kapab genyen trant-de dan nan bouch li lè li fini granmoun. Yon timoun kapab genyen venn-kat dan nan bouch li pou yon bon bout tan anvan li rive gen rès yo.
Danje: Yon obstak sou wout yon moun ki kapab kòz yon mal tankou lanmò.
Dans: Aksyon moun ki ap danse. Dans chèz, Yon dans kote moun ki ap danse yo a fè wonn plizyè chèz, men gen yon dansè an plis ke kantite chèz ki genyen an. chak fwa mizik la sispann jwe, tout moun gen pou yo chache yon chèz pou chita. Moun ki pa jwenn yon chèz pou li chita a ap soti nan dans la ansanm avèk yonn nan chèz yo. Sa kontinye konsa jis yon sèl moun rete nan dans la epi li genyen.
Danse: Yon fason moun souke kò yo nan ton yon mizik. Souke kò pandan mizik ap jwe. Souke kò tankou lè mizik ap jwe, menmsi pa gen mizik ki ap jwe.
Danti: Jan dan ranje nan bouch. Moun ki gen bèl ranje dan, gen bèl danti. Si dan yon moun fè ès (S), moun sa gen move danti.
Dantis: Doktè ki te ale lekòl pou etidye dan e ki kapab analize, netwaye dan, mete fo dan pou moun.
Dantisyon: Jan dan grandi nan bouch yon moun. Yon etap nan lavi moun kote dan ti bebe ap parèt nan jansib yo yonn apre lòt anvan yon gen venn-kat dan nan bouch yo.
De: chif ki vini apre en an. En ogmante sou en. Yonn plis yon lòt. Yon ti aparèy koutiryè mete nan pwent dwèt yo pou koud; konsa egiy la pa kapab pike dwèt yo.
Debake: Retire chay sou yon bagay. Eta yon bagay, yon moun ki desann soti yon kote.
Dechay: Yon likid ki soti andedan yon gason, yon mal bèt lè li voye andedan yon fi, yon femèl bèt. Likid sa a gen plizyè milyon spèmatozoyid nan li.
Dechennen: Demare yon bagay, yon moun ki te mare avèk chèn. Yon moun ki aji yon fason ki fè lòt moun panse pa gen anyen ki te kapab anpeche li fè bagay sa a, menm chèn.
Dechouke: Retire yon chouk nan tè. Retire yon moun nan yon pozisyon. Mo sa te popilè anpil nan peyi a nan moman kriz politik ane 1985-90 yo.
Defini: Bay yon bagay, yon mo yon definisyon.
Definisyon: Lide ki esplike kisa yon bagay, yon mo vle di; konsa lè moun wè mo sa, bagay sa yo kapab kole lide sa a sou mo a, bagay la.
Defèt: Defèt: chanje fòm yon bagay ki te fèt deja. Kraze yon bagay.